door Jos Teunissen
Het museum heeft de beschikking gekregen over een lijst van ‘personen die voorgeven jongelui te kunnen helpen om naar Engeland te komen doch deze vaderlanders in handen spelen van een of andere Duitsche instantie’, een lijst met namen van ‘gevaarlijke en verraderlijke officieren’ en een lijst van ‘personen die werken voor de Gestapo.’ De lijsten omvatten zo’n 60 namen van Hagenaars, compleet met hun antecedenten, adressen en beroep.
De lijsten zijn afkomstig uit de nalatenschap van de toenmalige beroepsmilitair W.J.A.M. (Wim) van Leeuwen en aangelegd in 1943. Van Leeuwen woonde in de eerste oorlogsjaren bij zijn ouders op de Valkenboslaan 206 in Den Haag, later zelfstandig in de Oudemansstraat 495. Interessant aan de lijsten is dat het in ’43 blijkbaar bij een algemeen publiek bekend was dat mensen probeerden naar Engeland te ontkomen, ook al werden die pogingen in stilte voorbereid. Wellicht gaat het hierbij om het enige bekende document waaruit dat klip en klaar blijkt.
Van Leeuwen geeft niet aan welke aspirant-Engelandvaarders door hen zouden zijn verraden. Wel heeft hij de lijsten blijkbaar op de een of andere manier verspreid, getuige zijn oproep onderaan de lijsten: ‘Nederlanders vermenigvuldig deze lijst en stuur hem aan al Uw bekenden, hiermee redt gij wellicht vele goedwillende Nederlanders die anders in handen van de Gestapo zouden vallen. (…) Bedenkt daarbij tevens, dat dit geen lijst is van N.S.B.ers, maar van actieve verraders.’
Opmerkelijk aan de lijsten is ook dat veel van de door hem als ‘verrader van Engelandvaarders’ aangemerkte personen in de ‘betere’ wijken van Den Haag woonden.
Vanwege de privacywetgeving zijn in bijgaande afbeelding van een deel van een van de lijsten de namen afgeplakt.
Van Leeuwen is bij het uitbreken van de oorlog 27 jaar en als korporaal actief bij gevechten nabij de Waal bij Druten. Hij wordt na de capitulatie van het Nederlandse leger als krijgsgevangene naar een ‘Durchgangslager’ in Duitsland gebracht, maar mag begin juni naar Den Haag terugkeren na het tekenen van een verklaring dat hij gezond en wel is. Na enige tijd te hebben gewerkt in projecten van de Opbouwdienst gaat hij begin ’43 als bankwerker/elektromonteur aan de slag bij het ingenieursbureau Eriksson in de 2e Waldorpdwarsstraat in de residentie. Het bedrijf regelt voor hem papieren die hem behoeden voor tewerkstelling in Duitsland en voor het in beslag nemen van zijn fiets. Ook meldt hij zich aan als lid van de Nederlandsche Unie.
Notoire verraders van (aspirant-)Engelandvaarders zijn Matthijs Adolf, ‘George’, Ridderhof (hij verried samen met Willem Pasdeloup het netwerk van Erik Hazelhoff Roelfzema en Peter Tazelaar), Mozes Brandon Bravo (infiltreerde samen met Piet Rothert en Jan de Jong in de groep van Hans Fles, Jacques van Dooremaalen, Henk Kooistra, Lorent Meerman, Aron Polak, Bob Schreiner, A. van Dalen en Peter Habermehl), Anton van der Waals (liet onder anderen de verzetsgroep rond de arts Allard Oosterhuis, ‘Zwaantje’, in de val lopen) en Freek Weinreb (gaf Bep Turksma aan bij de Sicherheitsdienst). Voorts maken veel Engelandvaarders tijdens hun verhoor in Engeland melding van verraad en werden de Engelandvaarders Bert Ligtvoet en Sylvester Susan verraden door respectievelijk de moeder van zijn verloofde en de Vertrauensmann G. Stellbrink.
[
Museumbezoek & Bezoekersinformatie
](/museum)
[
Museum Engelandvaarders op YouTube
](https://www.youtube.com/@museumengelandvaarders6854)
[
Blijf op de hoogte van het laatste nieuws! ](/nieuws)
