Geprojecteerde oorlogsbeelden in het museum
Engelandvaarders

In Engeland

Wie de oversteek overleefde, was er nog niet. In Engeland namen de Engelandvaarders dienst bij de krijgsmacht, de koopvaardij of de regering, en velen zetten de strijd voort tot in Australië.

De verhoren op de Patriotic School

Na aankomst werden Engelandvaarders door de Britse en Nederlandse veiligheidsdienst verhoord om te bepalen of zij ‘te goeder trouw’ waren, en om eventuele Duitse spionnen te ontmaskeren. Die ondervragingen vonden plaats in een oud schoolgebouw in Londen: de Patriotic School.

Was vastgesteld dat zij betrouwbaar waren, dan vroegen ambtenaren hen het hemd van het lijf over bezet Nederland: de prijs van levensmiddelen, waar de Duitse troepen stonden, de stemming onder de bevolking en wie er samenwerkte met de bezetter. Die laatste inlichtingen vormden mede de basis voor de naoorlogse berechting van collaborateurs.

Op de thee bij koningin Wilhelmina

Koningin Wilhelmina bewonderde de Engelandvaarders om hun daadkracht en zag hen als afgezanten van haar volk. Zij ontving hen zoveel mogelijk persoonlijk in Maidenhead of Londen, schonk zelf thee en sprak met elke gast over zijn of haar tocht en over de toestand thuis.

Haar waardering bracht zij ook tot uitdrukking met onderscheidingen: het Bronzen Kruis voor wie de Noordzee overstak (tot eind 1941), en het Kruis van Verdienste voor de overigen. Op menig Engelandvaarder maakte het bezoek aan de koningin diepe indruk.

Oorlogsinzet

Hoe de Engelandvaarders verder vochten

De meesten werden militair en dienden bij een Nederlands krijgsmachtdeel. Opvallend is de grote bijdrage als geheim agent: van de circa 180 agenten die vanuit Engeland in bezet Nederland werden ingezet, was meer dan de helft Engelandvaarder. Velen werden gearresteerd en in concentratiekampen vermoord.

20% bij de marine
19% bij de landmacht
15% bij de luchtmacht
115 sneuvelden in dienst

Oranjehaven

Oranjehaven was een clubgebouw voor Engelandvaarders, op initiatief van koningin Wilhelmina geopend op 2 juni 1942 aan Hyde Park 23 in Londen. Hier vonden de gevluchte landgenoten een stukje thuis. Een gedenkplaat in de gevel werd in 1977 onthuld door de Nederlandse ambassadeur.

Gearresteerd en bestraft

De bestraffing van gearresteerde Engelandvaarders was aanvankelijk gematigd, maar al snel trad de bezetter hard op. Bij ‘ongeoorloofde grensoverschrijding’ bleef het meestal bij gevangenisstraf; luidde de aanklacht ‘Feindbegünstigung’, dan volgde vaak tuchthuisstraf of de doodstraf.

Joodse Engelandvaarders die werden gegrepen, kwamen niet eens voor een rechter; zij werden direct naar een concentratiekamp gestuurd. Vanaf 1943 gebeurde dat steeds vaker ook met niet-joodse Engelandvaarders.

Ontmoet hen in het museum

In Noordwijk hoor je hoe het de Engelandvaarders in Engeland verging, in hun eigen woorden.