Door Maurits Huijbrechtse
In een driedelige reeks verhalen schets ik het verzetsverleden van Engelandvaarder Herman Friedhoff. De eerste aflevering (december 2024) vertelt hoe hij als romantische jongeman bij het verzet betrokken raakte. In deze aflevering krijgt dit verzet een serieus karakter.
Een aantal jaar geleden trof ik Falco Friedhoff toevallig bij het afscheid van de Catalina die na jarenlange trouwe dienst vanaf Lelystad Airport vertrok richting de Verenigde Staten. Falco heeft een grote voorliefde voor oude techniek en was de huisfilmer van de stichting die de Catalina in de lucht hield. Door een toeval kwamen we te praten over de oorlogsgeschiedenis van Falco’s vader: Herman Friedhoff.
Falco is altijd gefascineerd geweest door de oorlogsgeschiedenis van zijn vader. Als kleine jongen trok hij het uniform van zijn vader aan en speelde hij soldaatje in de duinen bij Den Haag en Scheveningen. Later hielp hij zijn vader bij de Nederlandse uitgave van zijn boek Requiem voor het Verzet, dat Friedhoff senior baseerde op zijn eigen belevenissen tijdens de oorlog. Dit is het tweede deel van een serie die in de vorige nieuwsbrief zijn aanvang nam.
Herman Friedhoff
Relatie met Wiardi Beckman
Vanwege zijn connectie met Stuuf Wiardi Beckman (1904-1945) werd Herman Friedhoff een van de verbindingsmannen tussen Wiardi Beckman, andere verzetsmensen en vooraanstaande Nederlanders die niet perse direct betrokken waren bij verzetswerk maar wel meepraatten over de plannen voor naoorlogs Nederland. In de loop van 1941 werd besloten dat Wiardi Beckman naar Engeland moest om het werk van de commissie voor te leggen aan de regering in ballingschap. Aan de reis die Beckman moest ondernemen kleefde te grote risico’s, waarna Friedhoff aanbood in zijn plaats te gaan. Hij pleegde overleg met een aantal verzetsmensen uit het netwerk van Beckman om tot een route naar Engeland te komen. Een van hen raadde Friedhoff aan om contact op te nemen met een architect uit Hengelo die betrokken was bij een route naar Engeland. Een van de medewerkers van deze architect, een schoolmeester, bleek later fout: hij zou volgens Friedhoff de hand hebben gehad in het verraad van de poging van Erik Jurriaans, Friedhoffs schoolvriend uit Baarn, om naar Engeland uit te wijken.
Na de mislukking van deze poging kreeg Friedhoff nieuwe connecties in Den Haag en het Gooi, die in contact stonden met de Orde Dienst van ‘Oom Alexander’ Schimmelpenninck en de uit Engeland geparachuteerde agent Aart Alblas, alias Klaas.
Onderwijl werd er onder Britse leiding in Engeland een begin gemaakt met het opzetten van een geregelde uitwisseling van mensen en materiaal tussen Engeland en bezet gebied overzee. Ook in Engeland stond Beckman op de lijst van mensen die uit Nederland gehaald moesten worden. Hij was voor de oorlog in het geheim een adviseur geweest van koningin Wilhelmina en zou na aankomst in Engeland een welkome aanvulling in de ministersploeg zijn vanwege zijn kennis van de verhoudingen binnen de groepen die zich bezighielden met verzet.
Toen deze directe verbinding met Engeland zich aandiende, besloot Beckman, tegen het advies van vrienden in, zelf naar Engeland te gaan. Deze poging om Beckman vanaf het strand van Scheveningen naar Engeland te laten gaan mislukte echter door verraad.
“Stuuf” Wiardi Beckman
Pogingen om zelf naar Engeland uit te wijken
Nadat Friedhoff hoorde dat Beckman was opgepakt was het hem duidelijk: ik moet weg. De eerste poging die hij ondernam liep stuk omdat hij ziek werd. Hij gaf de moed niet op en ondernam op 9 mei 1942 met zijn Haarlemse vriend Garrelt van Borssum Buisman een nieuwe poging. Friedhoff had gezorgd voor adressen in België om te overnachten. Naar alle waarschijnlijkheid had hij deze verzameld voor zijn plan om als verbindingsman van Beckman uit te wijken naar Engeland. Op een goed moment raakten de beide vrienden elkaar in Namen kwijt en reisde Van Borssum Buisman door met de Engelandvaarder Philip Jacobs.
Friedhoff kwam terug in Amsterdam en hervond een deel van zijn contacten en ging weer aan het werk als verbindingsman. Hij ondernam nog een poging om naar Engeland te komen met Adriaan Anton Thompson, maar deze strandde al snel. Thompson zou later worden opgepakt en in Duitsland worden opgesloten. Ondertussen werd verzet plegen tegen de Duitse bezetting steeds meer ernst en werden verschillende contacten van Friedhoff door de Duitsers gepakt en door hen gefusilleerd of naar een concentratiekamp afgevoerd. Friedhoff werd ook gezocht. Dat bleek op 7 augustus 1942, toen hij met zijn vriendin Ellis Brandon, die koerierswerk voor het verzet verrichtte, bij zijn ouders was en de Sicherheitsdienst daar aanbelde. Friedhoff en Brandon ontkwamen via het dak.
Garrelt van Borssum Buisman
De Duitsers poogde het liefdespaar nog te vatten door de moeder van Friedhoff op te pakken en als gijzelaar op te sluiten. Friedhoff en Brandon besloten niet voor deze truc te zwichten en doken onder op verschillende adressen, alvorens op 28 april 1943 samen op weg naar Engeland te gaan. Over deze reis en de belevenissen van Friedhoff en Brandon daarna vertel ik in het volgende en laatste deel.
[
Herman Friedhoff deel 1 (december 2024)
](/verhalen/herman-friedhoff)
[
Ellis Brandon en andere vrouwelijke Engelandvaarders
](/engelandvaarders/vrouwelijke-engelandvaarders)
Boekbespreking: Wiardi Beckman
