Door Jos Teunissen
De woning van Marie Crietee in de Populierstraat 19 in Den Haag was voor tientallen Engelandvaarders het vertrekpunt voor hun tocht naar Engeland. Ze kregen er de laatste instructies en een ‘galgenmaal’. Van de Amerikaanse president Eisenhower ontving Crietee een oorkonde. Maar voor haar levensgevaarlijke verzetswerk betaalde ze een hoge prijs.
De Populierstraat in de Haagse Bomenbuurt ademt nog altijd de rust en allure waarmee architect Berlage de wijk in 1911 ontwierp. In 1937 kwamen op nummer 19 Pierre Joseph Burgwal (56), zijn echtgenote Maria Rudolphina Crietee (45) en hun zonen Henri (23) en Rudy (19) wonen. In 1929 waren ze naar Den Haag verhuisd vanuit Nederlands-Indië, waar Pierre een theeplantage had. De jongens Burgwal volgden een opleiding aan de Academie van Beeldende Kunsten (Henri, reclame ontwerpen) en de Universiteit Leiden (Rudi, rechten). Bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog diende Rudy als vaandrig bij de motordienst van het Nederlandse leger, Henri bij het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger (KNIL).
In 1942 komt de 24-jarige Anton Schrader bij de Burgwals inwonen. ‘Tonnie’ is assistent van het hoofd van het Bureau Grondstoffen, een afdeling van het Bureau voor de Voedselvoorziening aan het Lange Voorhout 10 in Den Haag. Schrader zet onder die dekmantel samen met schipper Kees Koole een netwerk op dat Nederlanders gaat helpen naar Engeland uit te wijken. Rudy Burgwal heeft, na een mislukte poging begin 1941, op 3 september ‘41 met zeven andere Nederlanders bezet Nederland met hulp van Schrader en Koole kunnen verlaten.
In het voorjaar van 1943 vertrekken vanuit de Populierstraat 19 nog drie groepen Engelandvaarders. Op 5 mei 1943 zitten in de voorkamer 11 Engelandvaarders. Onder hen de Nieuw-Zeelandse marconist Mike Mora, die kort tevoren met zijn Stirling-bommenwerper bij Breukelen door een Duitse jager is neergehaald en als enige van de bemanningsleden uit handen van de Duitsers is gebleven.
Bij Crietee thuis krijgt hij zijn bord nasi goreng, een gerecht dat zij voor elke Engelandvaarder op de avond voor hun vertrek klaarmaakt. Na dit ‘galgenmaal’, zoals Schrader het noemt, gaan de mannen nog even met Marie op de foto en nemen daarna afscheid.
De tocht, met de Nooit Volmaakt van schipper Kees Koole, naar het Haringvliet verloopt voorspoedig en na een paar dagen zendt Radio Oranje vanuit Londen de boodschap ‘De adelaar heeft zeven veertjes verloren’, ten teken dat de elf mannen zijn aangekomen. Binnen tien dagen na zijn crash in bezet gebied meldt Mora zich weer bij zijn onderdeel in Engeland.
De groep van Mike Mora poseert op 5 mei 1943 voor de schuifdeuren. Links Anton Schrader. In het midden Marie Crietee, Mora zittend rechts.
Eind juli ’43 vertrekt opnieuw een door Schrader in de Populierstraat verzamelde groep van 9 jongemannen naar Engeland, onder wie de in Nederland neergehaalde RAF-piloten Alfred Hagen en Bob Haye en Eddy Jonker, de latere mede-initiatiefnemer van Museum Engelandvaarders. Op 23 augustus probeert een nog grotere groep de Noordzee na hun vertrek uit de Populierstraat over te steken, maar dit keer mislukt de poging faliekant: alle 15 Engelandvaarders worden op zee gearresteerd, van wie sommigen door de Duitse justitie met de dood worden bestraft; het is de grootste mislukking van het Schrader/Koole netwerk.
De groep van 12 mannen die op 8 oktober vanuit de Populierstraat vertrekt, onder wie Schrader zelf, heeft meer geluk.
In het hol van de leeuw
Op 10 januari 2025 bezoeken we in Den Haag Richard en Dorien Leidelmeyer. Zij bewonen op het vlakbij de Populierstraat gelegen Thomsonplein een huis dat tijdens de bezetting een bordeel voor Duitse militairen was (‘Huize Suzanna’). Aan de overkant van het plein is aan de nieuwbouw nog goed te zien waar de tankgracht lag die de Duitsers ter verdediging van de Haagse kust tegen een eventuele invasie hebben gebouwd ten koste van vele honderden woningen in het noordelijke deel van de Bomenbuurt. Dorien: ‘De Populierstraat lag vlak achter de tankgracht. In het gebied waren voortdurend veel Duitsers op straat en iedereen die in de buurt kwam werd gecontroleerd. De Engelandvaarders zaten in de Populierstraat dus eigenlijk in het hol van de leeuw.’ Gelukkig heeft de Duitse politie de woning nooit in het vizier gehad.
Richard en Dorien Leidelmeyer in het portiek van Populierstraat 19. In de kamer op de eerste etage, tussen de erker en het portiek, kwamen Engelandvaarders bijeen voor de laatste instructies.
De ouders van Richard waren na de oorlog bevriend met de Burgwals. Na Marie’s overlijden in 1962 ontfermde zijn vader zich over een oude dekenkist met ‘spulletjes’ van de familie Burgwal. Daarvoor kwam niemand anders in aanmerking, omdat Marie’s echtgenoot Pierre en zoon Henri al in respectievelijk 1950 en 1957 waren overleden en Rudy de oorlog niet had overleefd (zie het kader bij dit artikel).
Dorien: ‘Een aantal jaren na het overlijden van mijn schoonvader openden we de dekenkist. De inhoud verraste ons enorm, omdat mijn schoonvader nooit veel vertelde over de oorlog en al helemaal niet over het dagboek dat Rudy na zijn aankomst in Engeland heeft bijgehouden. Naast het dagboek troffen we nog andere spullen aan die hem toebehoorden. De inhoud van de kist hebben we grotendeels geschonken aan het Nederlands Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies.’ Een kopie van Rudy’s dagboek werd aan Museum Engelandvaarders gegeven.
Richard vertelt dat hij in zijn jeugd zijn ouders hoorde vertellen over de tragiek in het na-oorlogse leven van Marie Crietee. ‘Tijdens de bezetting heeft zij ook aan andere verzetsactiviteiten deelgenomen. Om mensen aan een onderduikadres te helpen of onderduikers van eten te voorzien verkochten Marie en Pierre een groot deel van hun kapitaal en kostbaarheden. Na het overlijden van Pierre bracht het Marie in een lastige financiële positie. Ik herinner me dat ik als kind geregeld een pan met eten naar haar moest brengen.’
Toen de Leidelmeyers onlangs de kist weer eens openden, bleek er nog (een kopie van) de oorkonde in te liggen die Marie Crietee in 1947 van de Amerikaanse president heeft gekregen. Ook lag er een kopie van een brief uit 1946, waarin koningin Wilhelmina haar medeleven betuigt met het overlijden van Rudy. Beide stukken nemen we graag in ontvangst, maar wel op voorwaarde dat de overhandiging plaatsvindt op de meest voor de hand liggende plek: op dus naar Populierstraat 19
‘Misschien wel de kamer van Rudy…’
Aangekomen bij het portiek bekruipt ons het verlangen een kijkje in de woning te nemen. Zonder aarzelen belt Dorien aan en warempel, we krijgen een warme ontvangst van de huidige bewoner, Robin Lous. Hij en zijn partner Michelle wonen hier sinds 1996 en blijken tot onze verrassing goed op de hoogte van wat zich in hun woning heeft afgespeeld. Lous: ‘Enkele jaren na mijn intrek in de woning kwam er een man aan de deur die me vroeg of ik wist van de bijeenkomsten van Engelandvaarders in onze woning. Toen hij ging vertellen viel ik van de ene verbazing in de andere.’ Lous kan zich helaas de naam van de man niet herinneren. Zou het Tonnie Schrader geweest kunnen zijn, die voor zijn overlijden in 2000 nog eens in de woning wilde kijken? Had de man een klein postuur en een Indisch uiterlijk? Nee, de man was lang en had geen Indisch voorkomen. Wie het wel was, zal wel altijd een raadsel blijven.
De woonkamer, waar de Engelandvaarders op de foto gingen, is in de afgelopen decennia ingrijpend verbouwd, waarbij de schuifdeuren zijn verdwenen. De indeling van de woning is echter grotendeels hetzelfde gebleven. Lous: ‘Het voelt een beetje raar dat de plek waar ik nu achter mijn bureau zit, misschien wel de kamer van Rudy Burgwal was (hoogstwaarschijnlijk sliep Ton Schrader in Rudy’s kamer na diens vertrek in ’41, red.) Bij ons vertrek vertelt Robin dat het verhaal over de Engelandvaarders hem raakt en hij de historische feiten over zijn woning graag wil verankeren op een herdenkingsplaquette in het portiek. Ook zal hij binnenkort het museum in Noordwijk bezoeken.
De gift van Richard en Dorien Leidelmeyer en de medewerking van Robin Lous ondersteunen ongetwijfeld pogingen in Den Haag een straat, plein of plantsoen naar Marie Crietee en Rudy Burgwal te vernoemen.
De voorkamer anno 2025
Rudy Burgwal, topschutter
Rudolph Frans (Rudy) Burgwal behoort zonder twijfel tot de grootste verzetshelden van Den Haag tijdens de Duitse bezetting. Begin september 1941 maakt hij met Dick ter Beek, Bébé Daniëls, Jan Linzel, Freek Stumpff en Herman Witkamp met hulp van Kees Koole en Anton Schrader de oversteek naar Engeland. Na een vlieger-opleiding in Canada wordt hij in Engeland toegevoegd aan het Nederlandse 322 squadron binnen de RAF, later aan de 11 Group Fighter Command bij Dover.
Hij specialiseert zich in het neerhalen van V1-vliegende bommen via wing tipping. Met 19 V1-kills staat hij in de top tien van meest scorende jachtvliegers. Hij is onderscheiden met het Bronzen Kruis. Op 13 augustus 1944 werd Rudy’s toestel neergeschoten door Duits luchtafweer toen hij in Frankrijk het gevecht aanging met terugtrekkende Duitse eenheden en Britse Lancaster-bommenwerpers beschermde die in Orléans een munitiefabriek gingen aanvallen. Zijn Spitfire stortte neer in de regio Loire. Rudy heeft dus niet alleen V1’s onschadelijk gemaakt, maar ook bijgedragen aan de bevrijding van Frankrijk. Om die reden is hij begraven op een Nederlands ereveld bij het Franse dorp Orry-la-Ville.
[
De “Nooit Volmaakt” is in goede handen
](/verhalen/de-nooit-volmaakt)
[
Engelandvaarders - Boekbesprekingen
](/boekbesprekingen)
[
Archief “de Schakel” ](/archief)
