Het was op 24 april dit jaar niet de eerste keer dat Marijke Wertheim, dochter van Engelandvaarder Harrie (Henricus Antonius Maria) Wertheim, het Museum Engelandvaarders bezocht met haar echtgenoot.
Al eerder bezocht zij het Museum in september 2023; dat was tijdens een rondreis in Europa – zij woont in Canada – langs alle plaatsen waar haar vader tijdens zijn tocht naar Engeland had verbleven. Nu was zij weer in Nederland en bezocht zij met haar echtgenoot het museum opnieuw; de vorige keer was klaarblijkelijk goed bevallen.
Haar vader Harrie Wertheim was geboren te Tilburg op 24 april 1919. Zijn militaire dienst had hij als sergeant bij het 6e regiment Infanterie na de Duitse inval volbracht.
Samen met zijn broer Piet (P.H.J.M.), W.A.C. Melissen, Van Rooyen en A.C.M. Nuyten verliet hij Tilburg op 18 februari 1941; hun tocht voerde hen per bus naar Zundert, lopend over de Nederlands-Belgische grens en vervolgens per tram naar Antwerpen. Daar wisselden zij hun geld. Een kort verblijf in Antwerpen en vandaar via Kortrijk, Lille naar een kleine plaatsje bij Parijs waar zij gehuisvest werden door de lokale pastoor.
Deze bracht hen vervolgens naar de demarcatielijn alwaar een gids hen naar het onbezette Frankrijk leidde. Daar namen zij de trein naar Marseille (30 februari 1941).
Een bezoek aan het Office Néerlandais in Marseille was een grote teleurstelling. Volgens het Londense verhoor van zijn broer Piet ried de speciaal in Marseille voor de vluchtelingen aangestelde jhr. D.W.F. van Lennep hen aan om weer terug naar Nederland te gaan: hij kon niets voor hen doen, ”Hier heb ik niets dan last van jullie”. Andere Engelandvaarders hadden soortgelijke ervaringen.
In plaats daarvan verkregen zij van de Fransen in Marseille een ‘résidence forcée’. Na een kleine maand daar bezochten zij het Office in Perpignan waar zij de heer Kolkman bezochten; deze plaatste hen in zijn vluchtelingenhuis te Le Soler.
Na meerdere mislukte pogingen om naar Spanje uit te wijken, belandde Harrie uiteindelijk in Toulouse; de overigen wisten onder andere via Zwitserland weg te komen. Harrie werd toen gehinderd door een oude blessure die hij in 1940 had opgelopen, maar uiteindelijk lukte het hem ook via Spanje en Portugal met de Bueno Esperanza naar de Antillen te komen en vandaar naar Canada.
In Canada meldde hij zich bij de Prinses Irene Brigade en werd daar ernstig ziek (t.b.c.), zodanig dat zijn vrienden voor zijn leven vreesden. Een ziekenhuisopname volgde, “…werd doodziek, 5 jaar in het ziekenhuis, 4 operaties, maar ben er nog”, schreef hij. Een hoogtepunt voor hem was het bezoek dat hij op 30 juni 1943 van koningin Wilhelmina in het ziekenhuis kreeg. Daarvóór had hij reeds het Kruis van Verdienste ontvangen.
Ook nadien was er tussen koningin Wilhelmina en hem meerdere keren schriftelijk contact. Bovendien werd hij in 1944 ook gemachtigd om het Oorlogsherinneringskruis te dragen met de gesp “Nederland Mei 1940”. En toen hij weer in Nederland was teruggekeerd ontving hij van haar een uitnodiging om op paleis Het Loo thee te komen drinken, “..opgehaald met de Koninklijke wagen, mooie herinneringen” schreef hij later.
Uiteindelijk, toen de oorlog was afgelopen emigreerde hij naar Canada.
Het bezoek in april 2026 van dochter Marijke Wertheim had een doel: zij schonk het museum een dikke ordner met alle originele gegevens over de tocht van haar vader; hij had deze indertijd bewaard, inclusief de vele treinkaartjes en dergelijke. Tevens bevat de schenking ook zijn deels bijgehouden dagboeken en vervaardigde foto’s.
In Canada kende zij geen gegadigden voor deze rijke documentatie en daarom vertrouwde zij deze verzameling toe aan het Museum. Zijn Engelandvaart behoort daarmee tot de zeer gedocumenteerde reizen richting de vrijheid. Ik kan mij voorstellen dat deze unieke documentatie heel nuttig kan zijn voor iemand die een opstel of scriptie over Engelandvaarders wil schrijven.
