Het was op 25 september jl. opnieuw volle bak in het museum voor een lezing. Dit keer vertelde George Makowski, zoon van diplomaat, militair en Engelandvaarder Witold Makowski, het bijzondere verhaal van zijn vader. Of eigenlijk vertelde hij twee paralelle verhalen, dat van zijn vader en tegelijk dat van vier Poolse generaals.
Witold, ofwel Tolo, werd in 1912 geboren in Sint-Petersburg. In de dertiger jaren was hij reserve-officier der cavalerie bij het 22ste Ulanen Regiment in Brody o.l.v. generaal Anders. Hij werd diplomaat en in 1939 als vice-consul in Amsterdam gestationeerd en pendelde voor militaire en diplomatieke zaken regelmatig op en neer naar Parijs. Toen in 1940 in Nederland de oorlog uitbrak, kon Tolo echter nergens meer heen. Hij kwam in contact met de verzetsorganisatie “Vrij Nederland”, maar eigenlijk wilde hij naar Engeland, waar al veel Poolse diplomaten en soldaten heen waren gegaan.
George Makowski met Fieke Krikhaar, secretaris van het bestuur
Vier generaals
Terwijl Tolo in Nederland vast kwam te zitten hadden vier Poolse generaals na 1939 zo hun eigen problemen.
Bor-Komorowski was bevelhebber van het Binnenlandse Leger en leidde uiteindelijk de opstand van Warschau.
Maczek vertrok na een aantal gevechten met zijn hele eenheid via Hongarije en Roemenië naar Frankrijk waar zich meer gevluchte Polen bij hem aansloten. Hij wist met een groot deel van zijn eenheid naar Engeland te ontkomen, waar hij de 1e Poolse Pantser Divisie oprichtte, die o.a. Breda heeft bevrijd.
Sosabowski was oprichter en bevelhebber van de 1e Poolse Parachutistenbrigade, die in september 1944 deelnam aan Operatie Market Garden.
Generaal Anders had al een lange staat van dienst als Poolse generaal toen hij zwaargewond in een Russische gevangenis belandde. Na de inval van Duitsland in Rusland kreeg hij van Stalin de opdracht een Poolse legereenheid op te richten. De mannen kregen ruzie en Anders vertrok met zijn leger via het Midden-Oosten naar Egypte, waar hij zich aansloot bij het Britse leger. Hij vocht in Noord-Afrika en Italie en besliste met zijn leger de Slag van Monte Cassino.
Uiteindelijk komt iedereen in Engeland terecht, naar Polen terug na de oorlog kon niet, daar werden zij beschouwd als verraders.
Mislukte Engelandvaarten
Tolo probeerde eerst over zee naar Engeland te komen. Met een vriend stapte hij in een kano die ze in Katwijk via het beroemde ‘Zeehostunneltje’ naar zee brachten. Als snel kwamen ze in slecht weer terecht en de kano sloeg om. Hier komen de pech en het geluk om de hoek, want een Katwijkse kotter pikt ze op en weet ze ongezien in IJmuiden aan land te zetten.
De tweede poging om naar Engeland te komen ging via de Zuidelijke route. Tolo werd echter in de trein gearresteerd en gevangen gezet in Lyon. Hij ontsnapte en keerde terug naar Den Haag, waar hij onderdak vond bij de familie Van Straaten (zijn toekomstige schoonfamilie). Maar zijn reis was verraden en hij werd van zijn bed gelicht door de Gestapo. Na een paar maanden in het Oranjehotel werd hij op transport gesteld naar Kamp Amersfoort. Daar werd hij herkend door een Duitse officier, die net als hij als springruiter bij de Olympische spelen in Berlijn was geweest en deze man zorgde voor zijn vrijlating. Een tweede ‘pech en geluk’-situatie in het leven van Tolo.
Hij dook onder in Brabant en trouwde daar met Mary Ann van der Straaten. Tijdens de bevrijding van Zuid-Nederland wordt hun onderduikadres verwoest en de Britten maken het mogelijk dat zij naar Brussel reizen. Daar werd in oktober 1944 Jerzy (ofwel George) geboren.
Driemaal is scheepsrecht, in het najaar van 1944 kon hij eindelijk naar Engeland waar hij zich aansloot bij de “First Polish Division” in Schotland. In 1945 werd hij als verbindingsofficier in Hameln gestationeerd en na de demobilisatie in 1947 keerde hij terug naar Den Haag, waar hij ging werken voor het bedrijf van zijn schoonvader. Ook hij kon niet terug naar Polen, daar zag men hem als verrader. Hij is in Nederland gebleven, Nederlander geworden (al bleef hij zijn Poolse zelf) en overleed in 1995.
Het uniform en de onderscheidingen van Tolo Makowski worden al vele jaren in Museum Engelandvaarders tentoongesteld.
Geïnteresseerde bezoekers bij het uniform van Tolo Makowski
[
Makowski op oorlogsverhalen.com
](https://oorlogsverhalen.com/oorlogsverhalen/witold-saryusz-makowski/)
[
Plan je bezoek aan het museum
](/plan-je-bezoek)
[
Wordt vriend van het museum
](/steun-ons)
