Afgelopen donderdag hield Marian Rijk, de auteur van het boek “De lange weg naar Londen”, een inspirerende lezing in het museum over Engelandvaarder Charles Pahud de Mortanges. Dit was, na de lezing van Victor Laurentius over het boek “Spion in Smoking” (over Peter Tazelaar) en van Frans Becker en Tamara Becker over geheime diensten in Londen de derde in de reeks die Museum Engelandvaarders dit jaar organiseert.
Tijdens het schrijven over de vergeten Nederlandse Olympische helden stuitte Marian Rijk op een verhaal dat haar onderzoek een onverwachte wending gaf. Aanleiding vormde Rie Mastenbroek, het 17-jarige meisje uit Rotterdam dat op de Olympische Spelen van 1936 in Berlijn uitgroeide tot wereldster met drie gouden en één zilveren medaille. Spelen die later bekend zouden staan als de propagandaspelen van Hitler, bedoeld om de verhevenheid van het Derde Rijk te tonen.
Maar het was een ander opvallend voorval tijdens diezelfde Spelen dat haar aandacht trok. Bij de ruitersport mislukte iets dat niet mis had mogen gaan. Charles Pahud de Mortanges, viervoudig Olympisch kampioen en Nederlands paradepaardje, viel uit. Tijdens het springen landde zijn paard ‘Madel wie du’ ongelukkig in de beruchte vijver, wierp hem af, en weigerde vervolgens driemaal. De verwachtingen waren hoog, de teleurstelling groot. Opmerkelijk: waar het merendeel van de internationale deelnemers faalde bij deze hindernis, kenden de Duitse ruiters geen problemen. Geruchten over voorkennis van verborgen kuilen in de bodem deden de ronde. Protesten volgden, maar zonder resultaat. Pahud bleef diplomatiek en loyaal aan zijn sport: “Ik heb nooit willen geloven dat er opzet in het spel was.”
Charles Pahud de Mortanges
Rijks belangstelling voor Pahud groeide. Niet alleen door zijn sportieve prestaties, hij was nota bene tot 2024 de succesvolste Nederlandse man ooit op de Zomerspelen, maar vooral door zijn indrukwekkende rol in de roerige decennia daarna. Na de inval in 1940 stichtte hij in Aerdenhout het revalidatieoord Kareol voor ernstig gewonde militairen: een vooruitstrevend initiatief waar sport en arbeidstherapie centraal stonden, in een tijd waarin vooral rust werd voorgeschreven.
In mei 1942 werd hij, samen met 2000 Nederlandse beroepsofficieren, gedeporteerd naar een krijgsgevangenkamp in Stanislau. Bij een tijdelijke terugkeer naar Nederland wist hij te ontsnappen door een zaagje, verstopt in zijn jaszoom, te gebruiken om uit een goederenwagon te ontsnappen. Zijn doel: Londen. Zijn zoon Buuk was een jaar eerder al vertrokken als Engelandvaarder, maar werd bij de Zwitserse grens opgepakt en op 19 maart 1942 met vier kameraden geëxecuteerd.
Pahuds tocht naar Engeland, via de zuidelijke route, bekend als de Weg Verhoef, werd de kern van Rijks onderzoek. Deze route was een netwerk van ontsnappingslijnen, waaronder Fiat Libertas en Dutch-Paris, waarmee verzetsstrijders, Joden, piloten en Engelandvaarders uit bezet gebied werden gesmokkeld. De reis was lang, riskant en uitputtend: zes grenzen, valse papieren, vijandelijk gebied, en uiteindelijk een barre oversteek van de Pyreneeën.
In Londen sloot Pahud zich aan bij de geallieerden, werd plaatsvervangend commandant van de Prinses Irene Brigade, en waarschuwde voor de onderschatting van operatie Market Garden. Na de oorlog bleef hij actief: als voorzitter van het NOC, lid van het IOC, en chef van het Militair Huis van koningin Juliana.
Rijks onderzoek werpt nieuw licht op een veelzijdige en moedige figuur die, ondanks zijn indrukwekkende palmares, in de vergetelheid raakte. Zijn verhaal confronteert de lezer met een actuele vraag: wat zou jij doen, als je leven, je land en je waarden op het spel stonden? Het is een vraag die vandaag de dag nog steeds het stellen waard is. Het is niet makkelijk die vraag te beantwoorden in het nu, maar het is waardevol om je die vraag af en toe te stellen, ook als er geen urgentie is. Door de verhalen van de Engelandvaarders, Pahud en Buuk, is duidelijk geworden dat zegeningen dagelijks geteld moeten worden. Onze vrede en veiligheid zijn geen vanzelfsprekendheid, ze verdienen het om gekoesterd en bewaakt te worden. Juist nu.
Rijk hoopt dat dit verhaal die relevantie kan overbrengen. En ze hoopt vooral dat er, ook in moeilijke tijden, altijd mensen zullen opstaan om iets te betekenen voor een ander of het grotere goed.
Signeersessie na afloop van de lezing
Het boek “De lange weg naar Londen” is te koop in de winkel van het museum.
[
Verslag theaterwandelingen 4 en 5 mei
](/nieuws/theaterwandelingen-4-en-5-mei-een-groot-succes)
[
Boekbesprekingen
](/boekbesprekingen)
[
Lezing Peter Tazelaar “spion van Oranje”
](/nieuws/boeiende-lezing-over-peter-tazelaar-spion-van-oranje)
