Tekst: Marijn Ruhaak | Beeld: archief Borre Winckel
Vanuit zijn woning in San Juan Capistrano, Californië, tussen de antieke meubels van zijn familie, vertelt Borre Winckel via zijn beeldscherm het verhaal van zijn vader. Een verhaal dat begon met enkele oude 16mm-filmrolletjes en uitgroeide tot een internationaal erkend boek en audioboek over de Nederlandse Engelandvaarders tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Flip Winckel behoorde tot de moedige Nederlanders die tijdens de bezetting probeerden Engeland te bereiken om zich aan te sluiten bij het verzet. “Hij zou oorspronkelijk op 16 januari 1944 vertrekken, maar het liep anders”, vertelt zijn zoon Borre (een verbastering van zijn geboortenaam George). “Harry Isbrücker, die net was ontsnapt uit een krijgsgevangenkamp in Polen, kreeg voorrang vanwege zijn militaire waarde. De boot was vol en mijn vader moest zijn plaats afstaan.” Een week later kreeg Flip alsnog zijn kans en slaagde erin de gevaarlijke oversteek te maken.
“Als kleine jongen kende ik de beelden al,” vertelt Borre. “Op familiemomenten werden de oude 16mm-films tevoorschijn gehaald.” Unieke opnames gemaakt door een Amerikaanse luchtmachtkapitein aan boord van het Engelse reddingsschip dat zijn vader uit zee haalde. “Het is de enige gefilmde Engelandvaart,” benadrukt hij. “Er bestaan zelfs nauwelijks foto’s van deze gevaarlijke tochten over zee.”
Van schaalmodel tot boek
Twintig jaar geleden vatte Borre het idee op om een schaalmodel te bouwen van het reddingsschip. Omdat op de film het schip zelf niet te zien was, moest hij eerst op zoek naar het juiste model. “In de documentatie werd het getal 285 gebruikt. Een jaar lang zocht ik naar informatie over dit mysterieuze schip 285, tot ik ontdekte dat zo’n boot helemaal niet bestond.” Door toeval kwam Borre in contact met een Engelsman die bij de Royal Air Force Air Sea Rescue had gediend. “Hij wist mij te vertellen dat het om schip 185 ging.”
Royal Air Force Air Sea Rescue 185
Borre kon gaan bouwen, maar het bleef niet bij een schaalmodel. “Ik schrijf graag en ik besloot een klein verhaaltje rondom het schip te componeren.” Zijn vader leefde toen nog, evenals medevaarder John Osten uit Val Paraiso, Chili. “Door correspondentie met hem en andere betrokkenen kreeg mijn verhaal geleidelijk een uitgebreide interviewstructuur.”
Een schat aan documenten
Een belangrijke wending kwam toen Borre ontdekte dat Henk Baxmeijer, een van de andere Engelandvaarders die inmiddels was overleden, drie handgeschreven schriftjes had gedoneerd aan het NIOD. Op verzoek van de beroemde oorlogsschrijver Lou de Jong hadden Engelandvaarders hun ervaringen op schrift gesteld. “Na mijn jarenlange speurtocht was het heel opwindend om die ooggetuigenverslagen te lezen. Ze klopten grotendeels met mijn eigen verhaal,” aldus Borre. Hij besloot Baxmeijers verhaal volledig te integreren en zijn eigen verhaal dat nu de vorm van een documentaire kreeg.”
Naarmate Borres project vorderde, kwam hij in contact met steeds meer vrijwilligers die op een of andere manier betrokken waren geweest bij de Engelandvaart en wilden helpen. Het werd een internationaal netwerk van mensen die allemaal hun steentje wilden bijdragen aan het bewaren van deze geschiedenis. Een van deze tipgevers wees hem op een bijzonder verhaal in het archief van de Koninklijke Marine: dat van Harry Isbrücker. Deze naam was Borre niet onbekend, Isbrücker was oorspronkelijk immers degene die zijn vaders plaats in de boot had ingenomen op die bewuste 16 januari 1944. Borre nam het ooggetuigenverslag integraal op in zijn boek.
Vier van de vijf opvarenden
**Recht door zee **
Borres jarenlange werk resulteerde in het boek Recht door zee. Over de laatste Engelandvaart en het einde van Nederlands-Indië dat in 2021 verscheen. Het boek gaat niet alleen over de Engelandvaart van zijn vader, maar ook over Nederlands-Indië waar Flip de gewelddadige Bersiap Periode meemaakte.
Wie denkt dat Borres werk hiermee was voltooid, heeft het mis. “Ik woon in Californië”, vertelt hij, “en mijn Amerikaanse vrouw en Engelssprekende kinderen wilde het boek ook kunnen lezen”. En zo ontstond het idee voor de Engelse vertaling van zijn boek dat verscheen onder de titel Take Men on Board!: The Dutch WW2 Escapes to England. Voor deze uitgave herschreef, kortte in en vertaalde Borre het verhaal zodat het voor een internationaal publiek toegankelijk is. Kort daarop volgde een e-book om ook aan de wensen van de digitale lezer tegemoet te komen.
Sinds 2025 is er ook een audioboek beschikbaar. “Ik ben er apetrots op”, deelt Borre zijn enthousiasme. “Het is het beste werk van alle vier de versies,” zegt Borre. Verschillende mensen complimenteerde hem om zijn stem en de hoge kwaliteit van de audioproductie. “Ik heb het professioneel opgenomen in mijn achterhuis, tussen verhuisdekens die als geluiddempende studio fungeerden, compleet met geluidseffecten en muziekthema’s die het verhaal ondersteunen. Van diep tragisch tot zeer vrolijk. Volgens mij is het audioboek een uniek product,” stelt Borre. En dat lijkt geen loze bewering, weinig oorlogsverhalen zijn zo persoonlijk en gedetailleerd vastgelegd, zeker niet vanuit het perspectief van zowel de vader die de gevaarlijke reis maakte als de zoon die het verhaal bewaart voor de geschiedenis.
Eerbetoon aan gevallenen
Voor Borre is het project meer dan alleen een familiegeschiedenis. “Het is een eerbetoon aan de talloze hulpverleners en hen die zijn omgekomen,” benadrukt hij. Veel Engelandvaarders haalden de Engelse kust nooit. Hun verhalen verdienen ook verteld te worden.”
Over toekomstplannen houdt Borre zich nog op de vlakte. “Er ligt nog iets in het verschiet, maar dat blijft nog even geheim,” zegt hij met een glimlach. Wat wel duidelijk is, is dat zijn missie om de verhalen van de Engelandvaarders levend te houden nog lang niet voltooid is.
De Nederlandstalige en Engelstalige boeken zijn beschikbaar in Museum Engelandvaarders. Het audioboek is online te bestellen. Meer van Borre zien en horen? Bekijk dan dit filmpje waarin hij vertelt over de lange ontstaansgeschiedenis van zijn boeken.
[
Boekbespreking: Take men on board
](/boekbesprekingen/take-men-on-board)
[
Meer boekbesprekingen
](/boekbesprekingen)
[
Plan je bezoek aan het museum
](/plan-je-bezoek)
